De basis op orde: Rijksmonumenten karteren in de gemeente Ede
Sinds 2024 valt de bescherming van fysiek cultureel erfgoed onder de Omgevingswet. Dat betekent dat gemeenten in hun omgevingsplan moeten vastleggen welke erfgoedwaarden worden beschermd.
In het huidige rijksmonumentenregister staan monumenten gekoppeld aan een adres en een kadastraal perceel. Het is echter niet altijd duidelijk welk deel van een terrein of gebouw precies onder de bescherming valt, omdat hiervoor vaak geen duidelijke begrenzing op de kaart is opgenomen. De beschrijving van het monument geeft wel aan wat beschermd is, maar het omzetten daarvan naar een kaart is een taak van de gemeente.
Om erfgoed goed te kunnen beschermen, is het daarom belangrijk om de exacte grenzen van de beschermde gebieden in kaart te brengen, merkte ook de gemeente Ede:
"We willen eigenaren en andere belanghebbenden duidelijkheid bieden over welke objecten en terreinen onder de bescherming van het rijksmonument vallen. De door het Gelders Genootschap uitgevoerde kartering van de rijksmonumenten vormt voor de gemeente Ede één van de stappen naar de verankering van cultureel erfgoed in het Omgevingsplan." – Gemeente Ede
De gemeente Ede is al enkele jaren bezig met het beschermde erfgoed beter in beeld te krijgen in hun online cultuurhistorische waardenkaart. Voor een zorgvuldige vergunningverlening, het handhaven van de instandhoudingsplicht en het onder brengen in de omgevingswet van erfgoed heeft de gemeente het Gelders Genootschap de opdracht gegeven om de contouren van de rijksmonumenten in beeld te brengen op basis van het doornemen van de redengevende beschrijvingen van de 210 rijksmonumenten die de gemeente Ede rijk is.
In het kader van Omgeving van het Monument is deze exercitie extra waardevol gebleken. In Het besluit kwaliteit leefomgeving wordt onder instructieregel artikel 5.130 lid 2 onder d onder 1⁰ gesteld dat ontsiering of beschadiging van het beschermde erfgoed door ontwikkelingen in de omgeving van dit monument voorkomen dient te worden, en gemeenten hiervoor in het omgevingsplan regels dienen op te nemen. Pas wanneer volledig inzichtelijk is wat allemaal beschermd is, kan men regels over ontsiering of beschadiging van het beschermde opstellen.
In het geval van het Rijksmonumentale complex Concordia, een molen / maalderij met bijbehorende bebouwing, was een nauwkeurige uitwerking van belang. In bijzinnen van de redengevende beschrijving stonden losse onderdelen beschreven die ook zodanig zijn ingetekend. Sinds de aanwijzing zijn meerdere wijzigingen en sloopwerkzaamheden geweest, die ook effect hebben op de contour. Door een diepgaande analyse is het rijksbeschermde erfgoed nu beter gedefinieerd en kan de precieze contour worden vastgelegd in het omgevingsplan. Voor verschillende rijksmonumenten werden onvolledigheden in het register van de RCE gevonden, die inmiddels worden gecorrigeerd door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed.
"Door de pragmatische aanpak en korte lijnen verliepen de werkzaamheden efficiënt. Over twijfelgevallen hebben het Gelders Genootschap, de RCE en gemeente Ede constructief afgestemd, wat heeft bijgedragen aan de nauwkeurigheid van de inventarisatie." – Gemeente Ede
Het Gelders Genootschap is blij dat er bijgedragen kon worden aan het inzichtelijk maken van het rijksmonumentale erfgoed van de gemeente Ede, en hoopt dat er een goede basis ligt voor een verdere beleidsmatige uitwerking.