Memento
Kunst en cultuur staan in de Gemeente Gennep hoog in het vaandel omdat ze als onmisbaar worden gezien bij het ontdekken en vormen van haar identiteit. Meer kunst in de openbare ruimte is dan ook een speerpunt binnen het kunst – en cultuurbeleid van de gemeente. Tot voor kort had de gemeente een adviescommissie beeldende kunst en cultuurhistorie, waarin ook het Gelders Genootschap als adviseur betrokken was. Een van de projecten waarover werd geadviseerd is het kunstwerk Memento van Elise ’t Hart dat onlangs is gerealiseerd in de tuin van zorgcentrum Libermannhof . Onder grote belangstelling is op 18 april jongstleden door wethouder Peperzak de opening van dit kunstwerk verricht.
Kunst in de openbare ruimte speelt een cruciale rol in het verbinden van de mens met zijn omgeving. Daar waar architectuur meestal een puur visuele focus heeft, kan kunst de andere zintuigen (gehoor, tast, geur) aanspreken en zo een diepere ervaring van de ruimte creëren. In die zin is ruimte dan ook geen abstract concept maar juist iets dat wordt “geleefd”. Kunst kan helpen om die "existentiële ruimte" vorm te geven en een puur visuele omgeving te veranderen in een gelaagde, zintuiglijke en betekenisvolle plek voor de mens. Met Elise ’t Hart had de Gemeente Gennep geen betere keuze kunnen maken om een dergelijke plek te creëren in de voormalige tuin van de missiepaters van de Congregatie van de Heilige Geest.
Elise ’t Hart staat bekend om de geluidskunst die zij maakt. Een van haar projecten is het Instituut voor Huisgeluid dat zij in 2013 oprichtte. Hiermee werd een begin gemaakt met het aanleggen van een grote verzameling en documentatie van allerlei geluiden die je thuis tegenkomt, zoals krakende vloeren, pruttelende koffie en zoemende apparaten. Geluiden die van alledag en iedereen zijn en die normaal gesproken misschien langs je heen gaan maar enorm veel invloed op je hebben. Die invloed kan zowel positief als negatief zijn, maar waar het om gaat is dat je ervan bewust wordt dat geluid verbonden is met tijd en herinneringen en dat je daardoor anders gaat luisteren én kijken naar je omgeving.
Memento, dat Latijn is voor ”gedenk” of “herinner je”, past naadloos in het oeuvre van Elise. Het is een belevingskunstwerk in de vorm van een geluidslandschap, waarvoor de tuin is getransformeerd met een slingerend pad langs nieuwe beplanting en een drietal zitplekken, waarvan er een is om iets samen te beleven en de andere twee voor een persoonlijk moment. Tegen de achtergrond van geluiden uit de tuin (het ritselen van de planten, het fluiten van de vogels, het zoemen van de bijen) klinkt op deze plekken elk half uur een compositie van vijf minuten, met herkenbare geluiden zoals het aanstrijken van een lucifer, iemand die een lied zingt en het rustige tikken van de tijd. Elke plek heeft zijn eigen karakter, met geluiden die gevoelens oproepen, zoals herkenning, verbondenheid, zorg, weemoed of verlies, en die je de ruimte geven om zelf te bepalen wat je hoort en wat het voor je betekent.
Bijzonder is dat in de composities ook herkenbare periodes terugkomen, zoals de tijd van Corona. Ook in Gennep heeft deze pandemie diepe wonden geslagen en niet in de laatste plaats is Memento voortgekomen uit de behoefte om de herinnering aan deze tijd en de slachtoffers die het heeft geëist letterlijk een plek te geven. De totstandkoming was volgens Elise vooral een kwestie van goed naar elkaar luisteren en met elkaar zoeken naar waar de meeste behoefte aan was. Memento is het mooie resultaat van al deze gesprekken geworden, waarbij de geluiden die mede ter herinnering aan deze tijd verzameld zijn, in de woorden van Elise de kleuren van het pallet zijn waarmee ze het kunstwerk als het ware heeft “geschilderd”.
Ook bewoners van Gennep, in het bijzonder de bewoners van het zorgcentrum en de paters, hebben geluiden voor het kunstwerk aangeleverd, dat verder mede mogelijk is gemaakt door de Gemeente Gennep en met steun van het Mondriaan Fonds. De tuin- en landschapsarchitecten Joost Emmerik en Jeanne van Rijs maakten het ontwerp voor de nieuwe tuin. Met Memento heeft de voormalige tuin van de paters weer een nieuw leven gekregen in de vorm van een levend kunstwerk, of zoals de wethouder het verwoordde: een uitnodiging om te komen luisteren, te herinneren en te bezinnen.
