Wethouder van Harderwijk en bestuurslid van Gelders Genootschap Martijn Pijnenburg helpt ook zelf de geschiedenis levend te houden

Wethouder Martijn Pijnenburg heette Gelders Genootschap en zijn gasten van harte welkom in Harderwijk voor de kennisdag. Zelf heeft hij veel met geschiedenis en erfgoed. Het bewijs vind je in het boek dat hij schreef over 375 jaar De Essenburgh: een landgoed in Hierden, in de gemeente Harderwijk.

Wethouder van gemeente Harderwijk Martijn Pijnenburg is als bestuurslid van Gelders Genootschap “best trots” dat ‘zijn’ gemeente in 2025 gastlocatie was voor de jaarlijkse kennisdag. Als historicus heeft hij ook persoonlijk veel met behoud en ontwikkeling van de schoonheid van stad en land.

“Toen er een vacature was in het bestuur, tipte onze burgemeester mij. Hij vond dit bestuurswerk écht passen bij mijn profiel. En dat is ook zo. Ik had het geluk dat niemand anders zich meldde. Ik vind het heel leuk om te doen en vind het een superclub van kundige mensen die dichtbij de lid-gemeenten staan.”

Voor een historicus is Harderwijk een interessante gemeente om bezig te zijn met de thema’s cultuur, erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling, vindt Martijn. “In 2031 vieren we dat onze stad 800 jaar geleden stadsrechten kreeg. Dit jubileum staat in het teken van onze rijke handelsgeschiedenis, met veel aandacht voor de Hanze-erfenis”, vertelt hij. “In 2030 zijn we locatie voor de internationale Hanzedagen. Dan willen we natuurlijk dat de stad er goed bij ligt.”

Erfgoed laten leven
Naast de nieuwbouwontwikkelingen – er komen zo’n 5 duizend woningen bij – wordt ook hard gewerkt om de historische binnenstad er tiptop uit te laten zien. Daarnaast is Post ’65 een actueel thema. Eerder deed Gelders Genootschap in opdracht van de gemeente ook onderzoek naar de geschiedenis en toekomst van boerenerven in Hierden.

“Mooi toch, dat je in het erfgoed de hele geschiedenis terugziet. Daar kun je zoveel uithalen. Weten waar je vandaan komt, helpt je om je identiteit als stad scherp te krijgen en om vooruit te kunnen. Het is de basis waar je op door-ontwikkelt. Ons uitgangspunt is dat erfgoed juist lévend en sociaal waardevol moet zijn. Pas als je een functie kunt geven aan dat erfgoed, krijgt het waarde.”

Een goed voorbeeld is de Popschool Harderwijk die gevestigd is in het historisch gerestaureerde Oude Stadhuis aan de Markt, maar ook de Catharinakapel waar Gelders Genootschap de gasten van de kennisdag ontving, is een mooi voorbeeld van hoe er ‘geleefd’ wordt in cultuurhistorische panden met een rijke geschiedenis. Net als het voormalige defensieterrein Kranenburg: nieuwbouw en renovatie van het militaire erfgoed gaan hier hand in hand. “Mijn eigen opa heeft hier als militair nog rondgelopen”, vertelt Martijn.

De Essenburgh: een begrip in Harderwijk
Een persoonlijke band met ánder erfgoed in de gemeente was voor Martijn aanleiding om een onderzoek te starten, dat uiteindelijk resulteerde in een boek. “Landgoed De Essenburgh is een begrip in Harderwijk. Ik speelde als kind in de tuinen en bossen rondom het kasteel en de priorij en het landgoed maakte indruk op mij.”

Een overzichtelijk, samenhangende geschiedenis was nog niet beschreven en op verzoek van de norbertijnen pakte Martijn die uitdaging op. Dat werd een flinke klus, die naast het werk en andere bezigheden moest gebeuren. “Ik heb er tien jaar over gedaan”, vertelt Martijn. Er was dan ook véél te vertellen én er waren veel beren op de weg. Zo was het huisarchief van eerdere bewonersfamilies Van Westervelt en Sandberg verbrand, om maar iets te noemen. “Ik wist niet waar ik aan begon”, lacht Martijn. Niettemin genoot hij van zijn ‘reis’ door de tijd. Het was interessant, inspirerend en ook tijdrovend én intensief.

Biografie van een bijzondere plek
Het boek Rijke baronnen en bezitloze paters is een toegankelijk geschreven biografie van een bijzondere plek. “Er hebben puissant rijke mensen gewoond op De Essenburgh en uiteindelijk was het landgoed de woonplaats van norbertijnen die de gelofte van armoede hebben afgelegd”, schetst Martijn.

Alle voormalige bewoners komen aan bod, van de familie Coolwagen die het landhuis halverwege de zeventiende eeuw bouwde, tot de adellijke familie Sandberg en de Duitse bezetting in de oorlogsjaren en het leven van de norbertijnen.

Van adellijk thuis tot priorij, van vormingscentrum tot hotel en van opvang voor Oekraïense vluchtelingen tot trouwlocatie: De Essenburgh maakte het allemaal mee.

“Half Harderwijk is op het landgoed getrouwd”, benadrukt Martijn. “De Essenburgh betekent echt iets voor Harderwijkers. Het ís er ook mooi. Tijdens Open Monumentendagen ben ik er zelf gids. Het is belangrijk om de verhalen van dit soort bijzondere plekken te blijven delen.”