Back to the seventies and eighties: een toekomst voor het jongste Gelderse erfgoed?

Menselijke maat, kleinschaligheid en herbergzaamheid

In de late jaren zestig kwam er steeds meer kritiek op grootschalige woonwijken en hoogbouw. Ook ontstond verzet tegen de ingrijpende stadssaneringen en het dempen van grachten en vaarten. Nieuwe sleutelwoorden werden menselijke maat, kleinschaligheid, herbergzaamheid en een afwijzing van hiërarchie. Pioniers waren Aldo van Eyck (Burger Weeshuis, Amsterdam), Piet Blom (Kasbah, Hengelo), Herman Herzberger (Centraal Beheer, Apeldoorn) en Jan Verhoeven, de grondleggers van het structuralisme. Kenmerkend voor deze architectuurstroming is de op strakke geometrische organisatiepatronen gebaseerde vormgeving.

In Gelderland viel deze hang naar kleinschaligheid in goede aarde. Belangrijke realisaties zijn onder meer Centraal Beheer (1967-1972) in Apeldoorn van Herman Hertzberger, de Rijksbrandweeracademie (1975-1980) in Schaarsbergen, de dorpsschool van Rozendaal (1972) van Jan Verhoeven en de Nijmeegse Benedenstad (1979-1985) van B.J. Pouderoyen en W.H. Verschoor. Ook het in het Arnhemse stadscentrum gelegen woningbouwcomplex De Nieuwe Weerdjes kan hiertoe gerekend worden. Het door architectenbureau Van de Broek en Bakema ontworpen complex werd gerealiseerd in 1976 als onderdeel van het Programma Experimentele Woningbouw. Op de begane grond en een tussenniveau zijn een parkeergarage en bedrijfsruimten gesitueerd. Hierboven bevindt zich de woonplaat met langs verkeersvrije paden en pleintjes gelegen woningen.

Herbestemmen met behoud van cultuurhistorische waarden

Dergelijke gebouwen zijn niet alleen belangrijke getuigen van de Gelderse architectuurgeschiedenis maar nemen ook een belangrijks plaats in binnen de geschiedenis van het bouwen in Nederland. Nu veel gebouwen uit deze periode leeg komen te staan en onderwerp worden van afbraak, transformatie en herbestemming is het belangrijk om de aanwezige cultuurhistorische waarden eerst in kaart te brengen.
Een wijziging van de bestemming van een gebouw is vrijwel altijd mogelijk en van alle tijden. Echter, zoals als Herman Hertzberger al eens in een interview zei, je moet mensen vinden die economisch daar in geloven. Een herbestemming moet tevens een toegevoegde waarde hebben.