Een goede basis voor beleidsontwikkeling.

Cultuurlandschappelijke Inventarisatie Gemeente Maashorst.

Bij het Gelders Genootschap hebben we onlangs een cultuurlandschappelijke inventarisatie voor de gemeente Maashorst afgerond. Dit project benadrukt niet alleen de waarde van een gedegen inventarisatie, maar laat ook zien hoe deze aanpak bijdraagt aan een solide fundament voor toekomstig beleid.

Waarom zijn cultuurlandschappelijke inventarisaties belangrijk? 

Met de komst van de Omgevingswet heeft erfgoed een meer ruimtelijke rol gekregen. Waar erfgoedbeleid voorheen vaak los stond van ruimtelijke plannen, wordt het in de toekomst een integraal onderdeel van het omgevingsplan. Dit vraagt om een helder overzicht van de bestaande cultuurhistorische waarden.

Een visie op cultureel erfgoed begint met weten wat je hebt. Cultuurlandschappelijke inventarisaties vormen de basis voor beleid. Ze bieden inzicht in waardevolle elementen zoals gebouwd erfgoed, historische verbindingen en cultuurlandschappelijke ensembles, zoals open akkers en kloostercomplexen. Bovendien is erfgoed meer dan de som der delen: door ensembles te waarderen, ontstaat een compleet beeld dat verder reikt dan losse objecten.

De gemeente Maashorst onderstreept het belang van deze aanpak: “Voor de gemeente lag de grootste uitdaging in het ontbreken van beleid en overzicht, dankzij de cultuurhistorische inventarisatie hebben we nu een eenduidige overzicht van wat we aan cultureel erfgoed in huis hebben.”

De uitdaging voor Maashorst

De gemeente Maashorst, ontstaan uit een fusie van de gemeenten Landerd en Uden in januari 2022, staat voor de uitdaging om de verschillende beleidskaders van de voormalige gemeenten samen te voegen. Beide gemeenten hadden hun eigen aanpak voor cultuurhistorisch en landschappelijk erfgoed, wat het integreren tot één overkoepelend beleid complex maakt. Onze inventarisatie biedt de gemeente een solide basis om dit proces te stroomlijnen.

Een zorgvuldige en gefaseerde aanpak

De inventarisatie begon met uitgebreid bureauonderzoek. Door gebruik te maken van (historische) kaarten, satelliet- en straatbeelden, bestaande GIS-data, relevante studies en beleidsdocumenten en veldwerk, werd het grondgebied van Maashorst in kaart gebracht. Deze gegevens werden vervolgens geanalyseerd met behulp van GIS, wat resulteerde in vijf belangrijke kaarten:

• Een historische landschappenkaart om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het landschap.
• Een serie thematische kaarten die relevante punten, lijnen en vlakken vastleggen.
• Een ruimtelijke karakteristiekkaart, die de huidige structuur en samenhang van het gebied laat zien.

Ten slotte zijn de cultuurhistorische waarden van de verschillende landschapselementen gewaardeerd aan de hand van drie criteria: gaafheid, zeldzaamheid en beeldkwaliteit.

Een bruikbaar en toekomstgericht resultaat

De kracht van deze inventarisatie ligt in de bruikbaarheid van de resultaten. Door gegevens uniform te maken en toegankelijk te presenteren in GIS-systemen zoals bijvoorbeeld Tabula, heeft de gemeente een product in handen dat zowel overzichtelijk als functioneel is. Deze gestructureerde aanpak maakt het mogelijk om snel inzicht te krijgen in waardevolle elementen en cultuurlandschappelijke kwaliteiten, wat cruciaal is bij beleidsvorming en ruimtelijke ontwikkeling.

De gemeente waardeert de praktische toepasbaarheid van deze aanpak: “De inventarisatie is breed genoeg ingestoken dat we bij de verdere beleidsontwikkelingen meerdere kanten op kunnen,” aldus de gemeente. “Zo worden de kaarten en het stuk al gebruikt bij het opstellen van een landschapsbeleidsplan, en daarnaast gaan we aan de slag met een actualisatie van het welstandsbeleid. Tot dat beleid er is, gebruiken we de inventarisatie nu al als input bij de beoordeling van plannen.”

Participatie als sleutel

Tijdens het opstellen van de inventarisatie was er veel ruimte voor participatie. Het Gelders Genootschap nam dit aspect serieus en integreerde de input van inwoners op een concrete manier in het eindresultaat. “Voor het college was het daardoor snel duidelijk hoe de input van inwoners in de inventarisatie is verwerkt,” licht de gemeente toe.

Een solide basis voor beleid

Met deze inventarisatie heeft de gemeente Maashorst nu een sterk fundament om verder te bouwen aan haar erfgoed- en ruimtelijke kwaliteitsbeleid. Het overzicht van cultuurhistorische waarden is onmisbaar om kwalitatieve ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te maken en erfgoed een centrale plek te geven in het omgevingsbeleid.

“Met dit overzicht weten we wat er in huis hebben en wat het beschermen waard is,” stelt de gemeente. “Hoe die bescherming er precies uit gaat zien, volgt in de vervolgstap, maar de richting is wel duidelijk. De inventarisatie vormt een goede basis waar we mee verder kunnen.”

Het Gelders Genootschap kijkt met trots terug op haar bijdrage aan dit project en hoopt dat deze inventarisatie de gemeente zal ondersteunen bij het ontwikkelen van een toekomst waarin erfgoed en ruimtelijke kwaliteit hand in hand gaan.