Project in de kijker: De Kraanbaan in Beneden-Leeuwen

Kraanbaan: wonen in een historische context met zicht op de rivier.

In Beneden-Leeuwen, achter de Waalbandijk, ligt een bijzondere plek: een gebied direct aan de nevengeul van de Waal. Het buitendijkse landschap kenmerkt zich door grootschaligheid en weidse uitzichten. Historisch gezien domineerden solitaire bouwwerken zoals loodsen, steenfabrieken en scheepswerven dit gebied, aangevuld door bruggen en schepen. De komende jaren ondergaat dit terrein, met zijn oude loodsen, de monumentale Kraanbaan en de Klef, een transformatie tot een levendig woongebied.

Een plek met geschiedenis
Het buitendijkse Beneden-Leeuwen werd lange tijd gekenmerkt door de scheepvaartindustrie. De dijk werd in de loop der tijd meerdere keren verlegd, wat ook de scheepswerf beïnvloedde. Helaas is door oorlogsgeweld in 1944 vrijwel niets meer over van de oorspronkelijke werf. Het huidige gebouw dateert uit 1948 en werd destijds herbouwd voor de houthandel.

De silo De Klef en de bijbehorende Kraanbaan zijn belangrijke cultuurhistorische monumenten. Beide zijn gebouwd in 1932 en vormen samen een iconisch ensemble. De Kraanbaan, zichtbaar vanuit de wijde omgeving, fungeert als een landmark voor de omgeving. Hoewel De Klef in de loop der jaren aanpassingen heeft ondergaan, zoals de toevoeging van een weeghuisje (1949) en een kantine (1950), blijft de monumentale waarde van het gebouw groot. Deze waarde wordt mede bepaald door het ensemble van de kraanbaan en het silogebouw, de industriële vormgeving, de functie en de gewapend-betonconstructie.

Een zorgvuldig proces
De gemeente West Maas en Waal werkt met Dorpspaspoorten, waarin spelregels zijn opgenomen voor toekomstige ontwikkelingen op het gebied van stedenbouw, landschap en architectuur. Voor deze locatie in Beneden-Leeuwen waren de belangrijkste uitgangspunten:

• Koester de industriële bebouwing.
• Geef nieuwe bebouwing een alzijdige uitstraling, voorkom achterkanten naar de dijk én naar de uiterwaarden.
• Geef de nieuwe bebouwing een industrieel karakter.
• Pas in de openbare ruimte bijzondere materialen en straatmeubilair toe die passend zijn bij het industriële karakter van het gebied. 
• Sluit de uiterwaarden niet af, maar maak ze juist toegankelijk.

De richtlijnen uit het Dorpspaspoort vormden het toetsingskader voor de Commissie Omgevingskwaliteit Rivierengebied bij de beoordeling van de ontwerpen en tijdens gesprekken met de betrokken aanvragers. Voor de transformatie van het ensemble van De Kraanbaan en De Klef lag de nadruk op het behoud van de cultuurhistorische waarden en de ruimtelijke inpassing binnen het gebied als geheel.

Om dit te waarborgen, werkten de adviseur ruimtelijke kwaliteit en erfgoedadviseur van het Gelders Genootschap en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed nauw samen aan de beoordeling van de plannen. Voor deze transformatie zijn meerdere stedenbouwkundige ontwerpen gemaakt en ter advisering voorgelegd. In nauwe samenspraak met de gemeente West Maas en Waal werd de haalbaarheid van deze plannen onderzocht, wat uiteindelijk leidde tot een aangepast bestemmingsplan en een beeldkwaliteitsplan die door de gemeenteraad zijn goedgekeurd.

Het nieuwe plan
De transformatie omvat een mix van nieuwbouw en herontwikkeling.

1. Nieuwbouw: De Werf, Het Schip en de Pakhuizen

   Langs de dijk worden De Werf en Het Schip gerealiseerd, met in totaal 28 appartementen. Deze gebouwen liggen evenwijdig aan de dijk en hebben een souterrainverdieping met parkeergelegenheid. Naastgelegen Pakhuizen bevatten 18 appartementen en staan haaks op de dijk, verbonden door een verhoogd maaiveld. De architectuur van de nieuwbouw verwijst naar de industriële en vooroorlogse stijl, met bijzondere metselwerkdetails en eigen kleurstellingen per gebouw.

2. Herontwikkeling: De Klef en de Kraanbaan

   De monumentale silo De Klef wordt getransformeerd tot 14 loftwoningen. Aan de westzijde komt een kleinschalige horecagelegenheid die direct verbonden is met de Kraanbaan. Dit biedt mogelijkheden voor een terras en toegang tot een verblijfsplek aan het water. De transformatie respecteert het industriële karakter van De Klef door de gevels aan de dijkzijde grotendeels gesloten te houden, terwijl de rivierzijde meer open is vormgegeven. De nieuwe gevelbekleding sluit aan bij de bestaande architectuur, waardoor een harmonieus geheel ontstaat. Ook het hoogteverschil in het terrein wordt slim benut: parkeerplaatsen worden uit het zicht gehouden, wat bijdraagt aan de esthetiek van de buitenruimte.

Beleving en behoud
Het landschap rondom de nieuwe gebouwen blijft ruw en authentiek Een informeel wandelpad verbindt het gebied met de rivier en biedt mogelijkheden om de uiterwaarden te verkennen. Bij de inrichting van het terrein wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van bestaande materialen, zoals grote stelconplaten, die het industriële karakter versterken.

Met deze transformatie worden niet alleen de monumenten behouden, maar krijgen ze ook een nieuwe betekenis voor de omgeving. De combinatie van wonen, recreëren en de zichtbare historie maken dit project uniek.