Terugkijken op de ALV.

Vrijdag 5 juli jl. was de jaarlijkse ALV van vereniging Gelders Genootschap. Deze keer in Otterlo, Parkpaviljoen van Nationaal Park De Hoge Veluwe. Aanwezig waren wethouders en burgemeesters van ongeveer 15 ledengemeenten, naast bestuur, directie en enkele medewerkers van het Gelders Genootschap. 

Voor voorzitter Jan Markink de eerste ALV onder zijn leiding, sinds zijn aantreden in oktober vorig jaar. Zoals gebruikelijk werd gestart met een huishoudelijk deel, waarin de jaarcijfers en begroting ter goedkeuring werden voorgelegd aan de ledengemeenten. Verder gaf directeur Renée Koning een toelichting op het net verschenen Jaarverslag 2023 ‘Anders werken onder de Omgevingswet’. 

Voor bestuurslid en vice-voorzitter Gerdo van Grootheest (burgemeester Geldermalsen) eindigde met deze ALV zijn bestuurstermijn. Daarmee is een vacature ontstaan voor een nieuw bestuurslid uit de regio Rivierengebied. Geïnteresseerde bestuurders kunnen dat melden bij het Gelders Genootschap.

Zoals gebruikelijk kende de ALV ook een inhoudelijk deel waarin we meer de verdieping zoeken rondom thema’s over omgevingskwaliteit. Als onderwerp was gekozen voor de Omgevingswet en wat het betekent om ruimtelijke initiatieven voortaan bestuurlijk te moeten afwegen.

Maar waar en hoe zoek je als bestuurder de ruimte en met welke dilemma’s krijg je te maken? Hoe vind je balans tussen ruimtelijke kwaliteit en bijvoorbeeld sociaal-economische en duurzaamheidsbelangen? Vragen waarover we met de aanwezige gemeentebestuurders in gesprek zijn gegaan en die werden ingeleid door gastspreker Flip ten Cate, oud-directeur van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit.

Kort samengevat was zijn stelling dat de Omgevingswet weliswaar meer ruimte geeft voor initiatieven, maar dat minder strikte normen ook minder rechtszekerheid zullen bieden. Dat maakt het extra belangrijk om het proces rondom advisering en besluitvorming daarover goed te regelen, conform de criteria van de Davos-verklaring over ‘Baukultur’. Eén van die principes is ‘good governance’.

Bestuurders krijgen aan de lopende band te maken met BOPA’s (buitenplanse omgevingsactiviteit), initiatieven die niet voldoen aan het Omgevingsplan. Gemeenten worden dan geacht af te wegen volgens het principe ‘Evenwichtige Toedeling van Functies aan Locaties (ETFAL)’, oftewel ‘bevordert een initiatief de goede omgevingskwaliteit?’ Een houvast bij zo’n afweging vormt naast (open) normen in het Omgevingsplan, vooral de Omgevingsvisie. Daarin is het beleid voor de lange termijn vastgelegd, gericht op het bereiken van maatschappelijke doelen. Ook helpt het om kansen aan elkaar te koppelen (milieu, economie, sociaal etc.) waardoor meer ruimte komt om een initiatief te realiseren.

Verder wees Flip ten Cate op de verbrede reikwijdte van de ‘gemeentelijke adviescommissie’ onder de Omgevingswet: beleidsgericht, opgavegericht, ontwerpgericht en beoordelingsgericht. Een uitgelezen kans om deze commissies hier ook daadwerkelijk op in te zetten!

Door een wisselwerking tussen goed beleid, integrale afweging door een commissie en adequate participatie geven gemeenten invulling aan ‘good governance’ en kan een solide basis ontstaan voor het afwegen van ruimtelijke initiatieven. Duidelijk werd dat het voor gemeentebestuurders nog aftasten is hoe precies de afwegingsruimte te gebruiken. De instrumenten zijn er, de noodzaak tot handelen eveneens (woningbouw, transitie etc.). Goed om daarom ervaringen te blijven uitwisselen en hiervan te leren!